Yazar: tengriallahdegildir

Sorgula Araştır Fikir oluştur.

Arapça KRD harfleri neden kürt kelimesi adı altında okunamaz. Hadislerde bir çok anlam içeren tanım buna iökan vermemektedir.

Orijinal Metin:
صحيح مسلم لأبي الحسين مسلم بن الحجاج بن مسلم القشيري النيسابوري تحقيق: رائد بن صبري بن أبي علفة دار الحضارة للنشر والتوزيع

Latin Harfleriyle Transkripsiyonu:
Sahîh Müslim Li-Ebi’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî Tahkik: Râid b. Sabrî b. Ebî Ulefe Dârül-Hadâra li’n-Neşr ve’t-Tevzî

Modern Türkçe Çevirisi:
Sahih Müslim Ebü’l-Hüseyin Müslim bin el-Haccac bin Müslim el-Kuşeyri en-Nisaburi’nin eseridir Tahkik eden: Raid bin Sabri bin Ebi Ulefe Yayınevi: Darü’l-Hadara li’n-Neşr ve’t-Tevzi

1. Sol Sayfa (Sayfa 47)

• Metin: وحدثنا يحيى بن يحيى، واللفظ له، قال: قرأت على مالك، عن نافع، عن ابن عمر، عن النبي (كرد) ﷺ.
• Transkripsiyon: Ve haddesenâ Yahyâ b. Yahyâ, vellefzu lehû, kâle: kara’tu alâ Mâlik, an Nâfi’, an İbni Ömer, anin-Nebiyyi (كرد) sallallahu aleyhi ve sellem.
• Çeviri: Yahya b. Yahya bize rivayet edip şöyle demiştir, lafız kendisine aittir: Malik’e, Nafi’den, o da İbn Ömer’den, o da Nebi’den (كرد) -Allah’ın salat ve selamı üzerine olsun- okudum.
• Metin: وحدثنا إسحاق بن إبراهيم وعلي بن خشرم، قالا: حدثنا عيسى بن يونس جميعاً عن الأعمش، بهذا الإسناد. وقالا: (كرد) حدثنا الحكم بن موسى القنطري…
• Transkripsiyon: Ve haddesenâ İshâku b. İbrâhîm ve Aliyyü b. Haşrem, kâlâ: haddesenâ Îsâ b. Yûnus cemîan anil-A’meş, bihâzel-isnâd. Ve kâlâ: (كرد) haddesenâ el-Hakem b. Mûsâ el-Kantari…
• Çeviri: İshak b. İbrahim ve Ali b. Haşrem bize rivayet edip şöyle dediler: İsa b. Yunus, hep birlikte A’meş’ten bu isnad ile bize rivayet etti. Ve şöyle dediler: (كرد) el-Hakem b. Musa el-Kantari bize rivayet etti…

2. Sağ Sayfa (Sayfa 48)

• Metin: وحدثنا حجاج بن الشاعر، حدثنا عبد الصمد قال: حدثنا داود (يعني ابن أبي هند)، حدثنا عاصم، عن صفوان بن محرز، عن أبي موسى، عن النبي (كرد) ﷺ.
• Transkripsiyon: Ve haddesenâ Haccâcü-bnu-ş-Şâir, haddesenâ Abdus-Samed kâle: haddesenâ Dâvûd (ya’nî İbnu Ebî Hind), haddesenâ Âsım, an Safvân b. Muhriz, an Ebî Mûsâ, anin-Nebiyyi (كرد) sallallahu aleyhi ve sellem.
• Çeviri: Haccac b. eş-Şair bize rivayet etti, Abdussamed bize rivayet edip şöyle dedi: Davud (yani İbn Ebi Hind) bize rivayet etti, Asım bize rivayet etti, Safvan b. Muhriz’den, o da Ebu Musa’dan, o da Nebi’den (كرد) -Allah’ın salat ve selamı üzerine olsun-.

Tanımlayıcı Açıklama: Metinlerde geçen (كرد) ibaresi kesinlikle “Kürt” veya “nebi” anlamına gelmez. Sadece Arapça yazı sağdan sola yazıldığı ve okunduğu için, cümlenin akışında “Nebi’den” kelimesinden hemen sonra yer almıştır; ancak bu kelimeyle hiçbir bağı veya anlam ortaklığı yoktur. Bu ifade, metnin o kısmına konulmuş teknik bir not olup hadis ilmi geleneğinde isnadın veya metnin belirli bir kısmının birleştirildiğini, kısaltıldığını ya da rivayet zincirinde teknik bir değişiklik/tekrar olduğunu belirten bir editör/nüsha işaretidir. 

Yazarı: İmam Hafız Ahmed b. Ali b. Hacer el-Askalânî (İbn Hacer el-Askalani)

İçeriği: İslam dünyasının en önemli hadis kaynaklarından biri olan Sahih-i Buhari’nin en kapsamlı ve meşhur şerhidir (açıklaması).

Yayınevi: Darü’s-Selam (Riyad)

Orijinal Metin: فأخرج من وجه مرسل أن النبي صلى الله عليه وسلم أتي بخميستين سوداوين فلبس إحداهما وبعث الأخرى إلى أبي جهم ولأبي داود من طريق أخرى وأخذ كردياً (كرد) لأبي جهم فقيل يا رسول الله صلى الله عليه وسلم الخميسة كانت خيراً من الكردي (كرد)

Latin Harfleriyle Transkripsiyonu: Fe ahrece min vech-i mursil enneN-nebiyye sallallahu aleyhi ve sellem utiye bi-hamîseteni sevâveyni felse ihdâhumâ ve be‘athul-uhrâ ilâ Ebi Cahm ve Ebu Dâvûde min tarîqin uhrâ ve ehaze kurdiyen (كرد) li-Ebi Cahm, fe qîle: yâ Rasûlallâhi sallallahu aleyhi ve sellem el-hamîsetu kânet hayran minel-kurdî (كرد)

Modern Türkçe Çevirisi: Mürsel bir yoldan şu rivayet çıkarılmıştır: Nebi sallallahu aleyhi ve sellem’e siyah iki hamise getirildi; birini giydi, diğerini Ebu Cehim’e gönderdi. Ebu Davud’un başka bir yoldan rivayetinde ise Ebu Cehim için bir kurdî (كرد) aldı; bunun üzerine: Ey Allah’ın Resulü, hamise kurdîden (كرد) daha hayırlıdır denildi.

Tanımlayıcı Açıklama (Dipnot):

• Kurdî (كرد): Metinde geçen ve hamise ile kıyaslanan bir kumaş, elbise veya örtü türüdür.

• Eser Adı: Kitâb-ı Mukaddimetü’l-Edeb (كتاب مقدمة الأدب)
• Yazarı: Cârullah el-Allâme Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî, Sâhibü’l-Keşşâf (جار الله العلامة أبو القاسم محمود بن عمر الزمخشري صاحب الكشاف)
• Basım / Baskı Bilgisi: (Görseldeki kapak sayfasında eserin basım yerine ve matbaa/yayımcı bilgilerine ait Arapça el yazısı ibareler yer almaktadır).

Tanımlayıcı Açıklama (Dipnot)

• Mukaddimetü’l-Edeb: Ünlü tefsir ve dil alimi Zemahşerî’nin Arapça öğrenmek isteyenler için Farsça açıklamalı olarak kaleme aldığı meşhur Arapça lügat ve gramer (sözlük) eseridir. Yukarıda incelenen Farsça karşılıklar ve “kerd” fiili de bu eserin metin dokusundan gelmektedir.

Zemahşerî tarafından kaleme alınan Mukaddimetü’l-Edeb eseri 12. yüzyılda (Harezmşahlar Devleti döneminde) yazılmıştır. 

Orijinal Metin (İşaretli Bölüm): معرفتاً معا طمث المرأة جماع كرد زن را يطمث معا ثلثا نفث في العقدة دميد در كرو نقنا

Latin Harfleriyle Transkripsiyonu: Ma’rifeten ma’a tamtu’l-mer’e cimâ’ kerd zen rā yatmisu ma’a sulusan nafas fi’l-‘ukde demîd der kuru naknā

Modern Türkçe Çevirisi (İşaretli Bölüm): Birlikte bilmek/tanımak… Kadının hayz görmesi… Kadınla ilişki kurdu [كرد] زن را yatmisu ma’a sulusan nafas fi’l-‘ukde demîd der kuru naknā…

Tanımlayıcı Açıklama (Dipnot):

• Kerd (كرد): Farsça kökenli “kerden” (كردن) mastarından türetilmiş bir fiil olup “yapmak, etmek” anlamına gelir. Metinde “cimâ kerd” (ilişki kurdu / yaptı) şeklinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır.

Eser Adı: Tefsîrü İbni Kesîr (تفسير ابن كثير)

Yazarı: İbn Kesîr (ابن كثير)

Orijinal Metin (İşaretli Bölüm): رجال أحمد رجال الصحيح غير كردوس وهو ثقة

Latin Harfleriyle Transkripsiyonu: Ricâlu Ahmede ricâlu’s-sahîhi ğayru Kerdûsin (Kardûsin) ve huve sika.

Modern Türkçe Çevirisi: Ahmed’in ravileri, Sahih’in ravileridir; Kerdûs [كردوس] hariç, ve o güvenilirdir.

Tanımlayıcı Açıklama (Dipnot):

• Kerdûs / Kardûs (كردوس): Hadis râvîlerinden birinin adıdır. İçerisinde aradığınız كرد (krd) kök harflerini barındıran müstakil bir şahıs (râvî) ismidir.

Orijinal Metin (İşaretli Bölüm): وكردوس بن قيس لم يوثقه إلا ابن حبان

Latin Harfleriyle Transkripsiyonu: Ve Kerdûsu (Kardûsu) b. Kaysin lem yusekkıhu illâ İbn Hibbân.

Modern Türkçe Çevirisi: Ve Kays’ın oğlu Kerdûs’u [وكردوس], İbn Hibbân’dan başkası sika (güvenilir) kabul etmemiştir.

Tanımlayıcı Açıklama (Dipnot):

Kerdûs / Kardûs (وكردوس): Kays’ın oğlu olan bu şahsın ismi, klasik Arap-İslam tabakat ve hadis eserlerinde geçen bir Arap râvî (aktarıcı) adıdır. Klasik Arapça metinlerdeki bu tür kök harfler (k-r-d), modern dönemdeki etnik tanımlamalarla bağdaştırılamaz; nitekim farklı metin bağlamlarında kumaş türü gibi tamamen farklı anlamlara da gelebilmektedir. 

Klasik Metinlerde Geçen (كرد) Kökünün Filolojik ve Istılahî Tahlili

Klasik Arapça ve Farsça metinlerde, özellikle hadis şerhlerinde, lügatlerde ve tabakât eserlerinde karşılaşılan (كرد) kelimesinin, bazı çevrelerce öne sürüldüğü gibi “Kürt” etnik kimliğiyle veya tanımıyla okunması ve ilişkilendirilmesi; dilbilgisi, hadis istılahı, leksikografi (sözlük bilimi) ve Farsça fiil mürûr mekanizması açısından tamamen dayanaksızdır. Tarihî ve filolojik delillerle ortaya konulduğu üzere, bu kelimenin metinlerdeki gerçek mahiyeti ve neden etnik bir anlam taşıyamayacağı şu delillerle sabitlenmiştir:

1. Hadis ve Tahkik Metotlarında Teknik İşaret Olarak Kullanımı

• Atıf Yapılan Kaynak: Müslim b. el-Haccâc, Sahîh-i Müslim (Tahkik ve neşir teknikleri).
• Delil ve Gerekçe: Hadis ve klasik Arapça metin neşirlerinde (tahkik çalışmalarında), yazma nüshalar arasındaki farklılıkları, kelime tekrarlarını, atlamaları veya metnin dönüştürüldüğü yerleri belirtmek için kısaltmalar ve tashih işaretleri kullanılır. Metinlerde geçen (كرد) ibaresi, kelime kökeni veya etnik bir aidiyetten bağımsız olarak, tahkik metodolojisinde metin içi bir işareti, ravi tasarrufunu ya da nüsha farkını temsil eden teknik bir kısaltma veya şifrelemedir. Klasik hadis metinlerinde ravinin sözü ile Hz. Peygamber’in sözünün birleştiği veya metinde bir tahvil/rivayet intikali olduğu noktaları göstermek amacıyla bu tür harf veya kelime kombinasyonları konulabilmektedir.
• Siyak ve Sibak Açısından İmkânsızlığı: Cümle içindeki konumu “‐Nebi’den (كرد) -aleyhissalatu vesselam-‐” şeklindedir. Eğer etnik bir tanım veya halk ismi olsaydı, rivayet zincirindeki bir sahabînin, tâbiînin veya râvinin künyesi/nisbesi olarak aktarılması ve metnin akışında anlamlı bir cümle ögesi oluşturması gerekirdi. Oysa burada cümle gramer olarak tamamlanmış ve araya girmiş yabancı bir teknik not mahiyetindedir. 3. hicri asırda yazılan ana kaynaklarda râvilerin künyeleri (el-Kuşeyrî, el-Kantari gibi) açıkça kimlik belirten bir üslupla kaydedilirken, etnik bir adın parantez içinde anlamsız bir konumda geçmesi hadis ilminin rivayet metodolojisine tamamen aykırıdır.

2. Klasik Arap Sözlüklerinde ve Hadis Şerhlerinde Kumaş / Emtia Anlamı

• Atıf Yapılan Kaynak: İbn Hacer el-Askalânî, Fethü’l-Bârî (Sahih-i Buhari Şerhi, Dârü’s-Selam, Riyad).
• Orijinal Metin Örneği: “Fe ahrece min vech-i mursil… ve ehaze kurdiyen (كرد) li-Ebi Cahm, fe qîle: yâ Rasûlallâhi sallallahu aleyhi ve sellem el-hamîsetu kânet hayran minel-kurdî (كرد)”
• Delil ve Gerekçe: İbn Hacer, eserinde Hz. Peygamber’e getirilen siyah iki hamise ile kurdî (كرد) adı verilen örtünün/kumaşın kıyaslandığını belirtir. Arap dilinin köklü sözlüklerinde (Lisânü’l-Arab, en-Nihâye fî Garîbi’l-Hadîs) “kürdî”, keten veya yünden mamul, belirli bir dokuma tipine izafe edilen kumaş, aba veya giysi türü anlamındadır. Bir etnik grubun veya insan topluluğunun bir giysi türüyle (“hamise” ile) kalite, yumuşaklık veya değer bakımından kıyaslanması mantıken ve lügaten imkânsızdır; bu durum kelimenin maddi bir nesne (tekstür ürünü) olduğunu kesinleştirir.

3. Farsça Dil Bilgisi Kurallarına Göre Yardımcı Fiil Olması (“Kerd”)

• Atıf Yapılan Kaynak: Cârullah ez-Zemahşerî, Kitâb-ı Mukaddimetü’l-Edeb (12. yüzyıl, Harezmşahlar dönemi Arapça-Farsça sözlük ve gramer eseri).
• Orijinal Metin Örneği: “…cimâ’ kerd zen rā…”
• Delil ve Gerekçe: Farsçada “kerden” (كردن) mastarı “yapmak, etmek” anlamına gelir. Bu fiil geçmiş zaman kökü olan “kerd” (كرد) şekliyle, kendisinden önce gelen isimlerle birleşerek birleşik fiil oluşturur. Örnekteki “cimâ’ kerd” ifadesinde “cimâ’” (cinsel ilişki) ismi ile “kerd” (yaptı) fiili birleşerek tam bir eylem cümlesi kurar. Ayrıca Farsçanın nesne alma kuralı olan “zen rā” (kadını / kadına) yapısıyla birlikte kullanılarak gramer açısından “ilişki kurdu” manasını verir. Etnik bir ismin bir eylem kökü, mastar türevi veya yardımcı fiil olarak bu gramer yapısının içine sokulması Farsça dilbilgisi kurallarına tamamen aykırıdır. Zemahşerî’nin iki dilli sözlüğünde bu kelime tamamen bir eylem ve fiil kökü olarak yer almaktadır.

4. Hadis Ricâl (Râvî) İsminde Şahıs Adı Olması (“Kerdûs”)

• Atıf Yapılan Kaynak: Hadis Tabakât ve Cerh-Ta’dîl Literatürü (Örn. İbn Hacer, Tehzîbü’t-Tehzîb; Mizzî, Tehzîbü’l-Kemâl).
• Orijinal Metin Örneği: “Ricâlu Ahmede ricâlu’s-sahîhi ğayru Kerdûsin ve huve sika” / “Ve Kerdûsu b. Kaysin lem yusekkıhu illâ İbn Hibbân”
• Delil ve Gerekçe: Metinlerde geçen Kerdûs / Kardûs (كردوس) kelimesi, cümle içinde bir halkı veya topluluğu nitelemek için değil, doğrudan müstakil bir şahsın (Kays’ın oğlu Kerdûs) özel adı olarak yer almaktadır. Arap dilinde fe‘lûl vezninde türetilmiş köklü bir özel isim kalıbıdır. Cümledeki “ğayru Kerdûsin” (Kerdûs hariç) istisnası ve ardından gelen “ve huve sika” (ve o güvenilirdir) ifadesi, bahsedilen varlığın tüzel bir topluluk değil, tek bir insan (râvî) olduğunu kesin olarak kanıtlar. Sırf aynı üç harfli köke (k-r-d) sahip diye bir şahıs adını modern politik veya etnik tanımlarla eşitlemek lügat ve filoloji bilimine aykırı bir yanılgıdır (lafzî müştereklik).

Sonuç ve Değerlendirme

Klasik İslami kaynaklarda yer alan (كرد) harf dizilimi;

1. Hadis neşirlerinde tahkik ve nüsha farkı işareti,
2. Fıkıh ve hadis şerhlerinde kumaş/giysi türü (nesne),
3. Farsça dilbilgisinde “yapmak/etmek” anlamında yardımcı fiil (“kerd”),
4. Râvî ve tabakât literatüründe ise müstakil bir şahıs adı (Kerdûs) olarak kullanılmaktadır.

Bu kelimenin etnik bir kimlik veya “Kürt” tanımı olarak okunması, metinlerin bağlamından, dil kurallarından ve ilmi terminolojiden koparılarak tamamen yanıltıcı bir şekilde uydurulmasından ibarettir; ilmî ve philolojik açıdan hiçbir dayanacağı bulunmamaktadır.